صلاحیت جوشکار طبق ISO 9606-1 نشان می‌دهد یک جوشکار برای کدام فرایند جوشکاری، نوع اتصال، گروه فلز، محدوده ضخامت و قطر و وضعیت‌های جوشکاری (مثل PA یا PF) آزمون داده و قبول شده است. هر جوش در کارگاه باید داخل همین محدوده و مطابق یک WPS تأییدشده انجام شود؛ سامانه کارگاه می‌تواند این را هنگام ثبت جوش کنترل کند.
محدوده صلاحیت چه چیزهایی را شامل میشود؟
- فرایند جوشکاری: مثلاً 111 (الکترود دستی)، 135 (MAG) یا 136 (توپودری) بر اساس کدهای ISO 4063.
- نوع محصول و اتصال: ورق یا لوله، جوش لببهلب (BW) یا گوشه (FW).
- گروه فلز پایه و مصرفی.
- ضخامت و قطر: هر ضخامت آزمون، یک محدوده ضخامت را پوشش می‌دهد.
- وضعیت جوشکاری: طبق ISO 6947 مانند PA (تخت)، PB، PC (افقی)، PF (عمودی رو به بالا)؛ معادل‌های AWS مثل 1G، 2F، 2G و 3G هم رایج‌اند.
صلاحیت معمولاً با تأیید دوره‌ای کارفرما یا مسئول جوش معتبر می‌ماند و طبق شرایط استاندارد باید تمدید شود.
WPS، PQR و ارتباطشان با صلاحیت جوشکار
WPS (دستورالعمل جوشکاری) پارامترهای یک جوش را تعریف می‌کند و با PQR یا WPQR (طبق ISO 15614-1) تأیید میشود. صلاحیت جوشکار تضمین می‌کند که فرد توانایی اجرای آن دستورالعمل را دارد. برای هر جوش در کارگاه، هم WPS مناسب و هم جوشکار دارای صلاحیت در همان محدوده لازم است.
چطور جلوی جوش خارج از صلاحیت را بگیریم؟
روش کاغذی این است که بازرس بعد از جوش، پرونده جوشکار را چک کند؛ یعنی خطا بعد از وقوع پیدا میشود. روش بهتر، کنترل در لحظه است: وقتی جوشکار برای یک مارک جوش ثبت می‌کند، سامانه ضخامت قطعه، فرایند و وضعیت جوشکاری را با محدوده صلاحیت معتبر او مقایسه می‌کند و اگر خارج از محدوده یا منقضی باشد، ثبت را نمی‌پذیرد و دلیلش را نشان می‌دهد.
در SteelERP همین کنترل انجام میشود و هشدار تمدید صلاحیت‌ها هم پیش از انقضا به مسئول کیفیت ارسال میشود. نتیجه در بسته تحویل هم دیده میشود: برای هر جوش، نام جوشکار و صلاحیت معتبر او در آن تاریخ.
مثال عددی
اعداد این مثال فرضی‌اند؛ با داده کارخانه خودتان دوباره حساب کنید.
کارگاهی با ۳۰ نفر جوشکار را در نظر بگیرید که هر کدام به‌طور میانگین دو گواهی دارند؛ یعنی ۶۰ گواهی فعال. طبق ISO 9606-1 کار هر جوشکار در محدوده صلاحیتش باید هر شش ماه تأیید شود؛ یعنی ۱۲۰ تأیید در سال.
تمدید خود گواهی هم بسته به روشی که انتخاب شده، هر ۲ یا ۳ سال لازم است. نگه‌داشتن این تاریخ‌ها در اکسل یعنی دیر یا زود جوشی با گواهی منقضی ثبت میشود؛ وقتی ایستگاه جوش پیش از شروع کار صلاحیت را چک کند، این اتفاق نمی‌افتد.
سوالات متداول
صلاحیت جوشکار چقدر اعتبار دارد؟
ISO 9606-1 سه روش تمدید دارد: آزمون مجدد هر ۳ سال، تمدید هر ۲ سال با بررسی جوش‌های تولیدی اخیر، یا تمدید مستمر با شواهد کیفیت تولید. در همه حالت‌ها هر ۶ ماه باید تأیید شود که جوشکار در همان محدوده کار کرده است.
PA و 1G یکی هستند؟
برای جوش لببهلب ورق، وضعیت تخت در ISO 6947 با PA و در AWS با 1G نامیده میشود.
منابع و مطالعه بیشتر
دمو SteelERP روی داده نمونه یک پروژه سازه فولادی.