کنترل کیفیت ساخت سازه فولادی با یک ITP (برنامه بازرسی و آزمون) شروع میشود که می‌گوید هر قطعه در کدام مراحل، با چه معیاری و با حضور چه کسی بازرسی شود؛ آزمون‌های غیرمخرب (NDT) بخشی از این نقاط کنترلی هستند و هر انحراف با یک NCR (گزارش عدم انطباق) ثبت، بررسی و بسته میشود.
ITP و نقاط کنترل
ITP فهرست مراحل بازرسی است. برای هر مرحله مشخص میشود که نقطه توقف (Hold) است، یعنی کار بدون تأیید جلو نمی‌رود، یا نقطه مشاهده (Witness) یا فقط بررسی مدارک (Review). نقاط کنترل رایج در ساخت سازه فولادی:
- کنترل متریال ورودی و گواهی MTC
- بازرسی فیت‌آپ پیش از جوش
- بازرسی چشمی جوش (VT)
- بازرسی ابعادی مارک
- NDT طبق درصد و روش مشخص‌شده در مشخصات فنی
- کنترل آماده‌سازی سطح و ضخامت رنگ
- بازرسی نهایی و آزادسازی برای ارسال
روش‌های NDT رایج
| روش | کاربرد معمول |
|---|---|
| VT (چشمی) | همه جوش‌ها؛ پایه همه بازرسی‌ها |
| MT (ذرات مغناطیسی) | ترک‌های سطحی و نزدیک سطح در فولاد فرومغناطیس |
| PT (مایع نافذ) | ترک‌های سطحی، فلزات غیرمغناطیسی |
| UT (فراصوتی) | عیوب داخلی جوش‌های لب‌به‌لب و ضخیم |
| RT (پرتونگاری) | عیوب حجمی؛ ثبت دائمی با فیلم یا تصویر دیجیتال |
درصد و روش NDT را مشخصات فنی پروژه و استاندارد مرجع، مثلاً AWS D1.1 یا EN 1090 بسته به کلاس اجرا، تعیین میکند.
NCR: از کشف تا بستن
هر انحراف از مشخصات، از ابعاد خارج از تلرانس تا جوش ردشده در UT، با یک NCR ثبت میشود: شرح، مارک‌های درگیر، علت، تصمیم (تعمیر، استفاده با مجوز، رد) و اقدام اصلاحی. NCR باید تا بسته نشدن، جلوی آزادسازی قطعه برای ارسال را بگیرد.
در SteelERP بازرس از روی موبایل با اسکن مارک، دروازه‌های بازرسی را ثبت میکند، عکس پیوست میکند و در صورت نیاز همان‌جا NCR می‌زند. وضعیت کیفیت هر مارک در نمای سه‌بعدی و در بسته تحویل کارفرما دیده میشود.
مثال عددی
اعداد این مثال فرضی‌اند؛ با داده کارخانه خودتان دوباره حساب کنید.
پروژه‌ای با حدود ۴ هزار درز جوش را فرض کنید. اگر ITP برای درزهای بحرانی آزمون UT کامل و برای بقیه نمونه‌برداری ۱۰ درصد بخواهد و ۲۰ درصد درزها بحرانی باشند، یعنی ۸۰۰ درز کامل و ۳۲۰ درز نمونه: جمعاً ۱٬۱۲۰ آزمون.
اگر انتخاب نمونه‌ها و ثبت نتیجه‌ها روی کاغذ باشد، معلوم نیست کدام درز هنوز آزمون ندارد. وقتی هر آزمون به درز و مارکش وصل باشد، درزهای بدون آزمون همان لحظه دیده می‌شوند و NCR هر رد شدن به همان درز می‌چسبد.
سوالات متداول
ITP را چه کسی تهیه میکند؟
معمولاً واحد کیفیت سازنده بر اساس مشخصات فنی پروژه تهیه میکند و کارفرما یا بازرس شخص ثالث آن را تأیید و نقاط حضور خود را مشخص میکند.
NCR با گزارش بازرسی چه فرقی دارد؟
گزارش بازرسی نتیجه هر بازرسی را ثبت میکند؛ NCR فقط وقتی صادر میشود که انحرافی از مشخصات پیدا شده و باید درباره آن تصمیم گرفت.
منابع و مطالعه بیشتر
دمو SteelERP روی داده نمونه یک پروژه سازه فولادی.